Wat is alopecia areata?
Bij alopecia areata ontstaan plotseling kale plekken in huidgebieden waar haren groeien. Deze kale plekken hebben meestal een ronde of ovale vorm. Behalve op de hoofdhuid kan alopecia areata ook ontstaan op andere lichaamsgebieden waar haren groeien, zoals wenkbrauwen, baardstreek, oksels en schaamstreek. Van alopecia areata voelt u zich niet ziek. Kaalheid kan echter wel psychische gevolgen hebben, zoals onzekerheid over het uiterlijk of moeilijkheden bij het leggen van sociale contacten.
Hoe krijgt u alopecia areata?
Waarom iemand alopecia areata krijgt, is niet bekend. De oorzaak zit waarschijnlijk in het afweermechanisme van het lichaam. Het afweersysteem maakt een vergissing en richt zich tegen cellen van het eigen lichaam. Dit noemen we een auto-immuunziekte. Bij alopecia areata richt de afweer zich tegen de haarwortels. Alopecia areata komt vaker voor bij mensen die al een auto-immuunziekte hebben. Ook bij mensen met aanleg voor eczeem, astma of hooikoorts wordt alopecia areata vaker gezien.
Welke klachten geeft alopecia areata en hoe ziet het eruit?
Alopecia areata herkent u aan kale plekken met een ronde of ovale vorm die plotseling ontstaan zijn. Soms merkt u het zelf niet, maar wordt het opgemerkt door de kapper, familieleden of vrienden. Ook kunnen uw nagels er soms anders uit gaan zien. In ernstige gevallen valt het haar met grote plukken uit. Soms beperkt de haaruitval zich niet tot één plek, maar is de haaruitval gelijkmatig over de hele hoofdhuid. In zeldzame gevallen valt al het hoofd- of lichaamshaar uit.
Is alopecia areata besmettelijk?
Nee, alopecia areata is niet besmettelijk.
Hoe weet uw arts of u alopecia areata heeft?
Uw arts ziet meteen of u alopecia areata heeft als er op uw hoofdhuid één of meer kale plekken te zien zijn. Het is moeilijker te zien als de haaruitval gelijkmatig verspreid optreedt. In dit geval zal de arts zeker willen weten of er geen sprake is van een andere ziekte van de haren. Vaak wordt er dan een ‘haartrektest’ gedaan om te beoordelen hoe vast de haren zitten. Soms zal de arts haren onder de microscoop bekijken en / of een klein stukje huid wegnemen (biopt) om dit stukje huid te onderzoeken.
.
Welke behandelingen zijn er voor AA
Allereerst: is behandeling nodig?
Behandeling is niet nodig, u heeft vaak weinig lichamelijke klachten door de haaraandoening. Wel kan haar verliezen een grote impact hebben op uw dagelijks leven. Mensen kiezen daarom soms voor behandeling. Dit is vaak afhankelijk van de grote en uitgebreidheid van de plekken en hoe ernstig het iemand beïnvloedt. Welke behandeling voor u het beste is, hangt af van hoe uitgebreid het haarverlies is.
In de meeste milde gevallen herstelt de haargroei vanzelf binnen enkele maanden tot jaren. Behandeling is dan niet altijd nodig. Veel mensen zijn onzeker over de aandoening en voor hen is het daarom moeilijk om af te wachten tot het vanzelf beter gaat. Om het herstel van de haargroei sneller te laten gaan, kunnen verschillende behandelingen helpen. In milde gevallen worden er vaak zalven of crèmes voorgeschreven.
In de ernstige gevallen waarbij (bijna) al het hoofdhaar is verloren of zelfs al het lichaamshaar weg is, is de kans dat de haargroei vanzelf herstelt kleiner. Hoe langer het haarverlies bestaat, hoe minder goed er vaak gereageerd wordt op behandeling. Deze reden maakt dat mensen met veel haarverlies en een hoge impact van het haarverlies in het dagelijks leven, soms kiezen voor behandeling. In ernstige gevallen worden er vaak prikken of tabletten voorgeschreven.
Om te beginnen zijn de volgende punten van belang:
- Meestal groeit het haar binnen enkele maanden tot jaren vanzelf weer terug.
- Er zijn behandelingen die de haargroei kunnen versnellen, maar deze werken niet bij iedereen.
- Bij kleine kale plekken kan een lokale behandeling met zalf, crème, lotion worden gebruikt.
- Bij uitgebreide alopecia areata kan een behandeling met tabletten of injecties nodig zijn.
Lokale behandelingen van alopecia areata
CORTICOSTEROÏDEN
Corticosteroïden zijn hormonen die het lichaam (bijnier) ook zelf aanmaakt. Zij beïnvloeden het afweersysteem (zie ook de folder ‘Corticosteroïden voor de huid’). Door behandeling met corticosteroïden wordt geprobeerd de verkeerde afweerreactie in de kale plekken te onderdrukken.
De corticosteroïden kunnen in de kale plekken worden ingespoten (met een dunne naald of met een soort hogedrukspuit (dermojet)) of op de huid worden gesmeerd in een zalf, crème of lotion. Deze behandeling wordt alleen toegepast bij kleine kale plekken. Enkele weken na de behandeling beginnen de haren weer te groeien. Het kan nodig zijn deze behandeling enkele malen te herhalen. Door deze behandeling kan de huid plaatselijk dunner worden, maar dat herstelt zich meestal na enige tijd. De behandeling met corticosteroïden werkt niet altijd.
Bij uitgebreide alopecia areata worden soms corticosteroïden in de vorm van tabletten toegediend, maar het effect hiervan is nooit overtuigend aangetoond. Bovendien kunnen er ook inwendige bijwerkingen optreden.
MINOXIDIL
Minoxidil is een lotion of schuim die u op de kale plekken van de hoofdhuid smeert.
Het is een off-label behandeling. Dat betekent dat het medicijn eigenlijk voor een andere ziekte is gemaakt. Oorspronkelijk is minoxidil een medicijn tegen hoge bloeddruk.
Een bijwerking van minoxidil is dat het haargroei kan stimuleren. Het zorgt ervoor dat de haren langer in de groeifase blijven. Daardoor kunnen er meer haren groeien. Minoxidil werkt niet bij iedereen.
Als u net begint met minoxidil, kunt u eerst wat meer haaruitval krijgen. Dat is normaal. De haren gaan dan eerst in de uitvalfase, voordat ze weer in de groeifase komen. Het is belangrijk dan om niet te stoppen, ook als u merkt dat u in het begin meer haar verliest.
Minoxidil 5% wordt vaak samen gebruikt met een hormoonzalf, lotion of crème.
U brengt het één tot twee keer per dag aan op de hoofdhuid. Pas na ongeveer zes maanden is goed te zien of de behandeling werkt. Als u stopt met minoxidil, kunt u opnieuw wat extra haarverlies krijgen. Maar bij alopecia areata betekent dit niet dat alle haren weer uitvallen.
PLAATSELIJKE IMMUUNTHERAPIE
In ernstige gevallen kan plaatselijke immuuntherapie worden toegepast. U wordt dan eerst overgevoelig (allergisch) gemaakt voor een bepaalde stof, meestal de stof ‘diphencyprone’. Daarna worden de kale plekken wekelijks ingesmeerd met de stof waarvoor u allergisch bent gemaakt. Hierdoor ontstaat er op de ingesmeerde plekken een klein beetje allergisch contacteczeem (zie ook de folder ‘Contacteczeem’). Door deze allergische reactie lijkt het erop dat de haarwortels aangemoedigd worden, waardoor de haargroei bij een aantal patiënten terugkomt. De bijwerkingen van deze behandeling kunnen zijn:
- jeuk
- dikke lymfeklieren in de hals
- soms pigmentafwijkingen. U ziet dan donkere of witte vlekken op uw huid.
Plaatselijke immuuntherapie wordt niet door alle dermatologen toegepast
Systemische behandelingen van alopecia areata
Bij uitgebreide alopecia areata kan een systemische behandeling met tabletten of injecties worden voorgesteld. Deze medicijnen onderdrukken de afweerreactie van het lichaam om verdere haaruitval te remmen en de haargroei te stimuleren. De werking en bijwerkingen verschillen per persoon.
Vaak wordt gestart met een behandeling met ciclosporine of methotrexaat. Als dit niet voldoende werkt kan er worden gekozen voor nieuwere behandelingen met JAK-remmers, namelijk baricitinib of ritlecitinib.
CICLOSPORINE
Ciclosporine is een medicijn dat het afweersysteem onderdrukt en daardoor de ontstekingsreactie rond de haarwortels kan verminderen. Dit kan helpen om haaruitval te stoppen en de haargroei te stimuleren. Het effect is na 6 maanden pas goed te beoordelen. De werking verschilt per persoon en er zijn bijwerkingen. Het zorgt er niet voor dat u vaker ziek wordt, maar bent u ziek dan is er wel minder afweer dus kan het wat langer duren. Bij koorts is het daarom belangrijk om even te stoppen.
Door ciclosporine kan de bloeddruk wat verhogen. Daarom controleren we dit regelmatig. Ook de nierfunctie kan wat achteruitgaan. Daarom wordt er regelmatig bloed geprikt. Als u last heeft van bijwerkingen en/of er afwijkingen te zien zijn na deze controles, moet soms de dosering worden aangepast. Dan herstellen de afwijkingen zich ook weer.
METHOTREXAAT
Methotrexaat is een medicijn dat aanmaak van cellen remt en zo de ontstekingsreactie rondom de haarzakjes vermindert.
Dit medicijn wordt één keer per week ingenomen. Het werkt op de aanmaak van foliumzuur. Daarom is het belangrijk om ook foliumzuur tabletten in te nemen tijdens de behandeling. Het kan helpen bij alopecia areata, maar het effect verschilt per persoon. Het effect is na 6 maanden pas goed te beoordelen. Veel voorkomende bijwerkingen zijn maagdarmklachten zoals misselijkheid rondom het innemen.
Methotrexaat kan invloed hebben op uw nier- en leverfunctie en de bloedaanmaak. Daarom wordt er regelmatig bloed geprikt. Als u last heeft van bijwerkingen en/of er afwijkingen te zien zijn na deze controles, moet soms de dosering worden aangepast. Dan herstellen de afwijkingen zich ook weer. Wanneer u hier goed op reageert en de bloedcontroles goed blijven, dan kan methotrexaat lange tijd worden gebruikt.
PREDNISON
Prednison is een medicijn dat ontstekingen remt en het afweersysteem onderdrukt. Hierdoor kan het de ontstekingsreactie rondom de haarwortels verminderen en de haargroei stimuleren. Het wordt vaak gebruikt bij ernstige alopecia areata, maar meestal voor een korte periode eventueel in combinatie met een andere therapie, omdat langdurig gebruik sterke bijwerkingen kan geven.
Veel voorkomende bijwerkingen zijn gewichtstoename, vocht vasthouden, stemmingswisselingen en slaapproblemen. Bij langdurig gebruik kan prednison ook botontkalking veroorzaken. Daarom wordt het meestal alleen kort ingezet en in sommige gevallen afgebouwd met een lagere dosering. Wanneer de bijwerkingen te sterk zijn, kan de dosering worden aangepast.
JAK-REMMERS: BARICITINIB & RITLECITINIB
Baricitinib & Ritlecitinib zijn JAK-remmers, een medicijn dat ontstekingsreacties in het lichaam beïnvloedt en zo het afweersysteem onderdrukt. Dit kan helpen om haaruitval te verminderen en de haargroei te stimuleren bij ernstige alopecia areata. De werking verschilt per persoon en niet iedereen reageert er even goed op. U moet minimaal 6 maanden worden behandeld voordat we iets over het effect kunnen zeggen.
Mogelijke bijwerkingen zijn infecties (met name verkoudheid virussen) en veranderingen in bloedwaarden. Daarom wordt er regelmatig bloed geprikt om de leverfunctie, nierfunctie en cholesterolwaarden te controleren. Als er afwijkingen worden gevonden, kan de dosering worden aangepast. Baricitinib en ritlecitinib wordt vaak voor een langere tijd gebruikt als het goed wordt verdragen. Zodra er een stabiel goed effect wordt gezien, zal uw arts het met u gaan hebben over afbouwen.
Baricitinib & Ritlecitinib zijn dure medicijnen die sinds eind 2024 worden vergoed voor de behandeling van alopecia areata. Voor de vergoeding van deze behandeling moet u wel aan een aantal voorwaarden voldoen Zo moet u minimaal 50% van het hoofdhaar zijn verloren, mag de huidige episode van de ziekte maximaal 8 jaar zijn en bent u al behandeld met medicijnen in tabletten of prikken (ciclosporine, methotrexaat of prednison). Uw arts kan met u bespreken of dit een geschikte behandeling voor u is.
Is alopecia areata te genezen of blijft u er altijd last van houden?
Het verloop van alopecia areata is niet goed aan te geven. In de meeste gevallen groeien de haren vanzelf weer terug. De tijd waarin dit gebeurt, kan enkele maanden tot jaren zijn. De haren die terugkomen zijn in het begin soms wit, maar later krijgt u weer uw normale haarkleur. Het komt voor dat de haren in de ene plek terug groeien, maar dat er daarna weer ergens anders nieuwe kale plekken komen. Ook is het mogelijk dat alopecia areata verdwijnt en jaren later weer terugkomt.
Alopecia areata herstelt meestal helemaal als het gaat om kleine kale plekken. Bij uitgebreide alopecia areata, waarbij alle hoofdhaar of alle lichaamsbeharing is verdwenen, komt de haargroei meestal niet blijvend terug.
Er is minder kans dat de haren terugkomen als:
- de aandoening in de jeugd is ontstaan
- andere auto-immuunziekten aanwezig zijn of in de familie voorkomen
- er sprake is van aanleg voor eczeem, astma of hooikoorts.
Wat kunt u zelf nog doen?
Als er sprake is van uitgebreide kaalheid kunt u erover nadenken of u een haarwerk (pruik) of haarstukje wilt kopen. De zorgverzekeraars hebben hiervoor een vergoedingsregeling. De haarwerk (pruik) of het haarstukje wordt gedeeltelijk vergoed vanuit de basisverzekering. Als u aanvullend verzekerd bent, kunnen er aanvullende vergoedingen zijn.
Een dieet en vitaminepreparaten helpen niet. De haren gaan hierdoor niet groeien.
Indien u psychische of sociale problemen heeft door het haarverlies, is het belangrijk dit met uw arts of iemand in uw omgeving te bespreken.
Meer informatie
Er is een patiëntenvereniging voor mensen met alopecia areata:www.alopecia-vereniging.nl.
Bron: NVDV Alopecia Areata, Zorgpad Alopecia Areata Erasmus MC